Milli Savunma Bakanlığı

Savunma alanına yönelik düzenlemelerin merkezinde Milli Savunma Bakanlığının (MSB) ve bakanının güçlendirilmesi amacı bulunmaktadır. Savunma alanında değişiklik yapılan ve aşağıda ele alınan tüm yasalarda söz konusu güçlendirmeye yönelik düzenlemeler mevcuttur. Tabii bu çerçevede 1325 sayılı Milli Savunma Bakanlığı Görev ve Teşkilatı Hakkında Kanun’da da çeşitli değişiklikler yapılmıştır. Bunların başlıcaları şunlardır: Üç Kuvvet Komutanlığı Milli Savunma Bakanına bağlandı ve Cumhurbaşkanı ve Başbakanın kuvvet komutanlarına doğrudan emir verebilmesi sağlandı. Yeni yetkiler doğrultusunda MSB’nin teşkilat yapısı revize edildi, merkezin yanı sıra taşra teşkilatı öngörüldü, teşkilat yapısı Genelkurmay Başkanlığı (GB) ve Silahlı Kuvvetlerden ayrıştırıldı. Milli Savunma Bakanının görev ve yetkileri arasına askeri okullardaki eğitim, personel temini, askeri sanayi hizmetleri, teftiş ve inceleme gibi konular eklendi. Bir diğer önemli düzenleme ile de Bakanlık, bağlı kurum ve kuruluşlardaki personelin, kıt’a içinde veya kıt’a dışında askeri personelin güvenlik soruşturmasında Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) yetkilendirildi.

Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlıkları Milli Savunma Bakanına bağlandı. Ayrıca yapılan bir ekle “Cumhurbaşkanı, Başbakan gerekli gördüklerinde Kuvvet Komutanları ile bağlılarından doğrudan bilgi alabilir ve bunlara doğrudan emir verebilir. Verilen emir herhangi bir makamdan onay alınmaksızın derhal yerine getirilir” dendi (KHK 669 md. 36).

Teşkilat yapısına dair daha önce var olan “Bakanlık, Genelkurmay Başkanlığı ile koordineli olarak düzenler” ve “Silahlı Kuvvetler kuruluş ve kadrolarından gösterilir” ibareleri kaldırıldı. “TSK personelinin görevlendirileceği veya atanacağı kadrolar, Milli Savunma Bakanı tarafından belirlenir ve bu kadrolara görevlendirmeler veya atamalar Milli Savunma Bakanı tarafından yapılır” denildi. MSB’ye bağlı kuruluşlar sayıldı, müsteşar yardımcılarının sayısı 5 olarak belirlendi, “merkez ve taşra teşkilatı” ibaresiyle taşra teşkilatının kurulması öngörüldü. (KHK 669 md. 35; KHK 676 md. 58; KHK 694 md. 38 ; KHK 696 md. 26). Bakanlık merkez teşkilatındaki kadroların Türk Silahlı Kuvvetlerindeki (TSK) rütbe karşılıkları belirlendi (KHK 674 md. 47).

Milli Savunma Bakanının görevleri arasına şunlar da eklendi: “askeri okullardaki (harp okulları ve astsubay meslek yüksekokulları) eğitim”; barışta ve savaşta asker alma hizmetlerinin yanı sıra “personel temini”; eskiden olduğu gibi sadece “harb sanayi hizmetlerini” değil “askeri fabrikalar ve tersaneler dahil harp sanayii hizmetlerini” de yürütmek (KHK 669 md. 37). Bakanın görev ve yetkilerine “Teftiş, inceleme ve soruşturma hizmetlerini” yürütmek de eklendi (KHK 676 md. 59). Bununla bağlantılı olarak, “Bakanın emri veya onayı üzerine Bakan adına, bağlısı Kuvvet Komutanlıkları ile Bakanlık teşkilatının bağlı, ilgili ve ilişkili kurum ve kuruluşları ile bu kurum ve kuruluşların ve Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfının birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin en az yüzde ellisine sahip olduğu şirketlerin her türlü faaliyet, hesap ve işlemlerini teftiş etmeye, incelemeye ve soruşturmaya” yetkili Teftiş Kurulu Başkanlığı kuruldu (KHK 694 md. 39).

Bakanlık, bağlı ve ilişkili tüm kuruluşlardaki personelin güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması hizmetleri MİT Müsteşarlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM) aracılığıyla yürütülecektir (KHK 690 md. 10). Ayrıca kanuna ek madde konularak, Bakanlık merkez ve taşra teşkilatı ile bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlarında görev yapan personele ilişkin istihbarat hizmetlerinin MİT Müsteşarlığı tarafından yürütülmesi düzenlendi. Böylece MİT, istihbarat üretimine yönelik faaliyetleri veya güvenlik soruşturması kapsamında, Bakanlık ve TSK personeli hakkında kıt’a içinde veya kıt’a dışında her türlü araştırmayı yapabilecektir. Bu hususların nasıl uygulanacağı ise Cumhurbaşkanı tarafından onaylanan yönetmelikle belirlenecektir (KHK 694 md. 41).

Bakanlığın, tüm görev ve yetkilerini yerine getirebilmesi için tüzük, yönetmelik, genelge vb. çıkarmakla yetkili olduğu ve her düzeyde astlara yetki devri yapılabileceği belirtildi (KHK 690 md. 11).

Harp okulları, fakülte ve yüksekokullarda askeri öğrenci yetiştirme; askeri öğrencilerin özlük ihtiyaçları, askeri öğrencilikten çıkarılma, çıkarılanlar hakkında yapılacak işlem, yönetmelikte tespit edilecek hususlar, askeri öğrencilerin istifa hakları, harçlıklar, ödül vb. askeri okulları ve öğrencileri ilgilendiren ve TSK Personel Kanunu’ndan çıkarılan maddeleri içeren bir ek madde konuldu (KHK 669 md. 41; KHK 696 md. 27-28).

Hem yeniden yapılanma hem de ihraçlar dolayısıyla ortaya çıkan MSB bünyesindeki personel ihtiyacını karşılamak üzere çeşitli hükümler getirildi. MSB personelinin başka kurumlara naklen atanması, MSB müfettiş kadrolarına naklen atama, Milli Savunma Uzmanı ve Silahlı Kuvvetler Uzmanı kadrolarına atama veya naklen atamalarda kolaylık getirici düzenlemeler yapıldı (KHK 676 md. 60-61, KHK 694 md. 42). Emekli subay ve astsubayların MSB ve bağlı birimlerinde askeri öğrenci temin faaliyetine yönelik hizmetlerde istihdam edilmesinin önü açıldı (KHK 678 md. 18), aynı işlem için diğer kamu kurumlarından görevlendirme yapılacaklara yönelik ücret belirlemesi yapıldı (KHK 681 md. 52). Başka kamu kuruluşlarında çalışan personelin yanı sıra hâkim ve savcıların da MSB bünyesinde geçici görevlendirilebilmesi sağlandı (KHK 669 md. 38). Mevcut personelin görevine devam edeceğinin yanı sıra ihtiyaç duyulan kadrolara KHK ile atama yapılabileceği eklendi (KHK 669 md. 42).

Askeri fabrika ve tersanelerin, asli görevlerini aksatmamak kaydıyla kamu idarelerinin yanı sıra yabancılar dahil gerçek ve tüzel kişilerle ticari işlemlere girebilmesi sağlandı (KHK 678 md. 17; KHK 696 md. 31). Bu faaliyetleri yürütmek üzere Askeri Fabrika ve Tersane İşletme Anonim Şirketi (ASFAT A.Ş.) kuruldu (KHK 696 md. 29).

Kanuna konulan ek ve geçici maddeler ile güvenlik soruşturmasıyla ilgili bazı hususlar düzenlendi. Subaylık ve astsubaylık için temel eğitime veya askeri okullara alınmış olmasına rağmen güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlananlardan tazminat alınmayacağı belirtildi (KHK 696 md. 29). Daha önce 671 sayılı KHK ile eklenen geçici madde 5, 6 ve 7’de öngörülen Milli Savunma Uzmanı ve Silahlı Kuvvetler Uzmanı kadrolarına atamaların güvenlik soruşturması tamamlandıktan sonra yapılabileceği belirtildi. Yine MSÜ öğrencisi olup da güvenlik soruşturması menfi sonuçlananların geçiş yapmış oldukları okullara geri alınması düzenlendi (KHK 696 md. 30).

1.1
Milli Savunma Bakanlığı