İstihbarat Alanına İlişkin Düzenlemeler

MİT güvenlik aygıtının en kritik kurumlarından birisidir. 15 Temmuz darbesi öncesinde ve sonrasında birçok tartışmanın odağında yer alan bu kurum, başkanlık sistemine geçişi öngören referandumdan sonra daha 2019 Başkanlık seçimleri yapılmadan 694 sayılı KHK ile doğrudan Cumhurbaşkanına bağlandı. Bu kurumda ve istihbarat camiasında yeniden yapılanma anlamını taşıyacak önemli düzenlemeler söz konusudur. Teşkilatın askerlerle ilişkileri de gözden geçirildi. 2937 Sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu’nun birçok maddesinde değişiklik yapıldı, ek madde ve geçici madde eklendi.

Kanundaki Başbakanla ilgili yetkiler Cumhurbaşkanına devredildi. Kanundaki Başbakan ibarelerinin birçoğu Cumhurbaşkanı olarak değiştirildi. MİT Cumhurbaşkanına bağlandı. Milli İstihbarat Koordinasyon Kurulu adıyla devletin tüm istihbarat faaliyeti içerisinde bulunan yapılarının koordine edileceği bir kurul oluşturuldu. Sekretaryasını MİT Müsteşarlığının yapacağı bu kurulun çalışma sistemi ve üyelerinin ayrıca yönetmelikle belirlenmesine yönelik düzenleme yapıldı (KHK 694 md. 60-66). MİT’in web sitesinde: “Kurul üç ayda bir MGK Genel Sekreteri veya Yardımcısı, Genelkurmay İstihbarat Başkanı veya Yardımcısı, Bakanlıkların müsteşarları, kurum ve kuruluşların yetkili amirleri, MİT’in ilgili başkanları ile MİT Müsteşarının çağıracağı diğer kamu görevlilerinin iştirakiyle toplanır. MİT Müsteşarı gerektiğinde Kurulu olağanüstü toplantıya çağırabilir” ifadelerinden yönetmeliğin çıkarıldığını anlıyoruz. Yönetmelik çıkarılmış ancak kanunda belirtildiği üzere Resmi Gazete’de yayınlanmamıştır. Ancak istihbarat gibi kilit bir alanda 2019’da yürürlüğe girecek başkanlık sistemi öncesinde değiştirilen mevzuatın hemen yürürlüğe giriyor olması ciddi sorunlar barındırmaktadır.

Kanunda askeri personeli düzenleyen madde; askeri ve diğer personel olarak yeniden düzenlendi. Bu düzenlemeye göre MİT Müsteşarlığında görevlendirilecek subay, astsubay, sivil memur, uzman erbaş, erbaş ve erlerin sınıf, rütbe, unvan ve miktarları her yıl ihtiyaca göre ilgili kurumlar ve MİT Müsteşarlığınca müştereken tespit edilecektir. Bu daha önce GB ve MİT Müsteşarlığı tarafından müştereken yapılmaktaydı. Bu kapsamda görevlendirilecek subay, astsubay, sivil memur, uzman erbaş, erbaş ve erler ilgisine göre İçişleri Bakanlığı, MSB veya GB’ce teklif edilecek; bunların görevlendirilmesine ise MİT Müsteşarlığınca karar verilecektir. MİT Müsteşarlığında görevlendirileceklere ilişkin olarak 926 sayılı TSK Personel Kanunu ve diğer mevzuatta öngörülen izin, onay ve benzeri şartlar aranmayacaktır. Daha önceki halinde sadece “Bakanlar Kurulu kararı alınması şartı aranmaz” ifadesi yer almaktaydı. Başka kurumlarda çalıştığı halde MİT Müsteşarlığında görevlendirilen personele yapılacak ödemeler ve bunların kaynaklarına ilişkin bir düzenlemeye gidildi. İlgili personelin MİT’teki emsal kadro ve görev unvanlarını belirlemeye MİT Müsteşarı yetkilendirildi (KHK 694 md. 67).

Kanunun personele ilişkin özel hüküm bölümüne izleyen fıkra eklendi: “MİT personelinin kimliğinin gizlenmesi esastır. Bu personele ilişkin özlük ve sosyal güvenlik haklarının tespitinde MİT Müsteşarlığı kayıtları esas alınır. Buna ilişkin usul ve esaslar Sosyal Güvenlik Kurumu ile MİT Müsteşarlığı tarafından müştereken hazırlanan ve Cumhurbaşkanı tarafından onaylanan yönetmelikle belirlenir” (KHK 694 md. 68).

MİT müsteşarının Cumhurbaşkanınca atanması düzenlemesi getirildi, öncesinde MGK tavsiyesi ve Başbakanın önerisiyle Cumhurbaşkanı onayıyla atanmaktaydı. Yine yapılan değişiklikle müsteşar yardımcıları ve başkanlar müsteşarın tavsiyesi ile tek başına Cumhurbaşkanı tarafından atanabilecektir (KHK 694 md. 69).

MİT personelinden teşkilata intibak edemedikleri üstlerince belirlenenlerin müsteşarın teklifi ve Cumhurbaşkanının onayıyla Devlet Personel Başkanlığına bildirilerek naklen başka bir devlet kurumunda görevlendirilebilmelerine dair bir düzenleme yapıldı (KHK 694 md. 70).

MİT’in giderlerini karşılamak amacıyla her yıl Cumhurbaşkanlığı bütçesi içerisinde özel bir tertibe yeteri kadar ödenek konulması kararlaştırıldı; bu ödenek daha önce Başbakanlıktaydı (KHK 694 md. 71).

Müsteşarın gizli hizmet giderlerinin hizmetin gereklerine göre harcanmasından Cumhurbaşkanına karşı sorumlu olması hükmü getirildi. Eskiden Başbakana karşı sorumluydu (KHK 694 md. 72).

MİT’e gerek yurt içinden ve gerekse yurtdışından alınacak araçların cins ve miktarı ile nereden alınacağı Cumhurbaşkanının onayı ile tespit edilecektir. Eskiden Başbakanın onayı gerekliydi (KHK 694 md. 73).

MİT Müsteşarı hakkında soruşturma yapılması Cumhurbaşkanının iznine bağlandı (KHK 694 md. 74). Bu izin önceden Başbakandaydı. Bilindiği üzere MİT Müsteşarlarının soruşturulmasının Başbakanın iznine bağlanması MİT Müsteşarı Hakan Fidan’ın ifadeye çağrılmasından sonra 2012’de gerçekleşen ve kamuoyunda çokça tartışılan değişiklikle mümkün olmuştu.

Kanuna yapılan önemli bir diğer ekleme ise şöyledir: “Türk vatandaşları hariç olmak üzere tutuklu veya hükümlü bulunanlar; ırkı, etnik kökeni, dini, vatandaşlığı nedeniyle cezalandırılmayacağı, onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulmayacağı ya da işkence ve kötü muameleye maruz kalmayacağına ilişkin güvenceler bulunması kaydıyla, milli güvenliğin veya ülke menfaatlerinin gerektirdiği hallerde Dışişleri Bakanının talebi üzerine Adalet Bakanının teklifi ve Cumhurbaşkanının onayı ile başka bir ülkeye iade edilebilir veya başka bir ülkede tutuklu ya da hükümlü bulunanlar ile takas edilebilir” (KHK 694 md. 74).

Bu değişiklik ilk meyvesini Çeçen muhaliflere yönelik suikast eylemleri düzenlemekten tutuklu iki Rus ajanının iade edilmesiyle verdi. Rus ajanların Rusya’da tutuklu bulunan iki Kırımlı Tatar siyasetçiyle takas edildikleri basına yansıdı.

MİT personelinin ifşası halinde cezalandırmaya ilişkin bir ibare eklemesi yapıldı (KHK 694 md. 75).

MİT mensuplarının ve teşkilatta görev yapmış olanların tanıklığı MİT Müsteşarının, MİT Müsteşarının tanıklığı ise Cumhurbaşkanının iznine bağlandı (KHK 694 md. 76).

Kanunun muhtelif maddelerinde çıkarılması öngörülen yönetmeliklerin, Cumhurbaşkanı tarafından onaylanmak suretiyle yürürlüğe konması ve bu yönetmeliklerin Resmi Gazete’de yayımlanmaması düzenlemesi getirildi (KHK 694 md. 77).

Konulan geçici bir madde ile yürürlüğe girdiği anda maddede belirtilen önceki mevzuatın yeni bir düzenleme yapılana kadar uygulanmaya devam etmesi, diğer mevzuatta Başbakanlık ibaresinin yerini Cumhurbaşkanının alması hüküm altına alındı (KHK 694 md. 78).

Doğrudan MİT tarafından tedarik edilmesi uygun görülen istihbarat ve güvenlik amaçlı ihtiyaçlar için gereken kaynağın MİT Müsteşarının teklifi, Milli Savunma Bakanının uygun görüşü ve Cumhurbaşkanının onayıyla, Savunma Sanayii Destekleme Fonundan MİT adına açılmış olan hesaplara aktarılması düzenlendi. Başbakanın onayı yerine Cumhurbaşkanının onayı getirildi (KHK 694 md. 84).

Son olarak kanunda yapılan değişiklikle MİT personelinin istifa etmeleri zorlaştırıldı; MİT’te göreve başladıkları tarihten itibaren beş yıl geçmeden istifa edenlerin görevle ilişkilerinin kesildiği tarihten itibaren beş yıl geçmedikçe Devlet memurluğuna alınamayacakları hükme bağlandı. Ayrıca istifa işlemleri tamamlanmadan görev yerini terk edenler hakkında da cezai müeyyide düzenlendi. (KHK 696 md.51-52)

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun MİT ve mensuplarını ilgilendiren konuları içeren çeşitli maddelerinde yetkili makamı belirten “Başbakan” ibaresi “Cumhurbaşkanı” ile değiştirildi. Bu maddeler; MİT mensuplarının atama, derece yükselmesi ve kademe ilerlemesi ve disiplin hükümleri ile ilgili yetkilerin kullanılmasının düzenlenmesi, MİT mensuplarının ek gösterge rakamlarının belirlenmesi, bilgilerini arttırmak üzere yurtdışına yollanacak MİT mensupları, MİT mensuplarına ödenecek çeşitli zam ve tazminat miktarları, MİT mensuplarına ödenecek fazla çalışma ücreti, MİT’te sözleşmeli personel çalıştırılabilmesi ile ilgilidir (KHK 694 md. 24-26, 28-30).

703 sayılı KHK ile 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu’nda değişikliklerle Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı yerine MİT Teşkilatı (mit kısaltmasının sonundaki t zaten teşkilat, mit teşkilatı ifadesiyle iki defa teşkilat denilmiş oluyor, değişiklik böyle mi?), müsteşar yerine de Teşkilat Başkanı ibaresinin kullanılması yönünde değişiklikler yapıldı.

1.13.k
İstihbarat Alanına İlişkin Düzenlemeler