Genelkurmay Başkanlığı

Savunma alanına yönelik düzenlemelerin önemli bir ayağını da Genelkurmay Başkanının görev ve yetkilerinin sınırlandırılması oluşturmaktadır. Savunma alanında değişiklik yapılan diğer tüm yasalarda da söz konusu sınırlamaya yönelik düzenlemeler mevcuttur. Ana düzenlemeler ise 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nda ve 1324 sayılı Genelkurmay Başkanının Görev ve Yetkilerine Ait Kanun’da yapıldı. Buna göre, Genelkurmay Başkanı olabilmek için Kuvvet Komutanlığı yapma koşulu kaldırıldı. Genelkurmay Başkanı artık sadece savaşta (barışta değil) Silahlı Kuvvetlerin komutanıdır. GB’nin teşkilat, kuruluş ve kadrolarının sınırı belirlendi. Genelkurmay Başkanının görev, yetki ve sorumluluklarında önce radikal bir kısıtlamaya gidildi ardından ise MSB’nin görevleri saklı kalmak kaydıyla önemli bir kısmı yeniden yasaya konuldu. 926 sayılı kanunda yapılan kapsamlı değişikliklerle örneğin Genelkurmay Başkanının kuvvet komutanlarının atanmasından subay ve astsubayların yurtdışı izinlerini kullanmasına ilişkin olanlara kadar irili ufaklı birçok konuda yetkileri kısıtlandı. Aynı şey kuvvet komutanlıkları için de geçerlidir.

703 sayılı KHK’nın ilgili maddesi ile 1324 sayılı Genelkurmay Başkanının Görev ve Yetkilerine Ait Kanun ilga edildi. Kanunun hükümlerinin, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile yürürlüğe girene kadar uygulanacağı kararlaştırıldı. 15 Temmuz 2018’de ilgili kararname yayınlandı. Genelkurmay Başkanlığı, Milli Savunma Bakanlığına bağlandı.

İlk olarak 926 sayılı kanunda yapılan değişiklikle Genelkurmay Başkanı olabilmek için “Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlığı yapmış” olma ön koşulu kaldırıldı (KHK 669 md. 27). Ardından aynı düzenlemenin 1324 sayılı kanunda da yapılması gerektiği fark edildi ve bu ön koşul da söz konusu kanundan kaldırıldı. Aynı zamanda Genelkurmay Başkanının orgeneral ve oramiraller (öncesinde general ve amiraller idi) arasından, daha önce de olduğu gibi Bakanlar Kurulunun teklifi üzerine Cumhurbaşkanınca atanması düzenlendi (KHK 671 md. 8).

Daha önce Silahlı Kuvvetlerin teşkilat, kuruluş ve kadrolarından bahsedilirken yeni düzenleme Silahlı Kuvvetler yerine Genelkurmay Başkanlığı ifadesini kullanarak bu tarifi sınırladı, barışta kuvvet komutanlıklarının bu teşkilat dışında yer aldığı ve MSB kadro ve kuruluşlarında gösterileceği belirtildi. Daha önce Genelkurmay Başkanı barışta ve savaşta Silahlı Kuvvetlerin Komutanı iken yapılan düzenlemeyle önce “barışta ve savaşta” ifadeleri kaldırıldı (KHK 669 md. 33) fakat daha sonra “savaşta” ibaresi tekrar eklendi (KHK 671 md. 9).

1324 sayılı kanunun Genelkurmay Başkanının görev, yetki ve sorumluklarını düzenleyen maddesinden istihbarat, harekat, teşkilat, eğitim, öğretim ve tedarik dışındaki lojistik hizmetlerinin Kara, Deniz, Hava Kuvvetleri Komutanlıkları ve GB’ye bağlı kuruluşlar ile uygulanmasını sağlama düzenlemesi önce çıkarıldı. Askeri okullardaki eğitim ve öğretim hizmetlerine ilişkin önerilerini, bu hizmetleri yürütecek olan MSB’ye bildireceği eklendi. (KHK 669 md. 34). Daha sonra ise bu madde kaldırılan birçok görev ve yetkiyi yeniden içerecek şekilde tekrar şöyle düzenlendi: “Genelkurmay Başkanı, Millî Savunma Bakanlığı’nın görevleri saklı kalmak kaydıyla; Silahlı Kuvvetlerin savaşa hazırlanmasında personel, istihbarat, harekat, teşkilat ve eğitim hizmetlerine ait ilke ve öncelikler ile ana programları tespit eder” (KHK 671 md. 7).

926 sayılı kanunda yetkilere ilişkin yapılan düzenlemelerde birçok defa Genelkurmay Başkanı/Başkanlığı kelimesinin yerini Milli Savunma Bakanı/Bakanlığı almaktadır. Benzer bir durum JGK ve SGK, TSK’dan bütünüyle ayrılıp İçişleri Bakanlığına bağlandığı için bu iki komutanlığın yönetimine ilişkin düzenlemeler için de geçerlidir. Ayrıca askeri liseler kapatıldığı ve Milli Savunma Üniversitesi ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi kurulduğu için de daha önce askeri eğitim politikalarında GB’nin oynadığı ağırlıklı rol azaltıldı (KHK 681 md. 12-52).

926 sayılı kanunda değişiklikle, subaylığa atamanın Milli Savunma Bakanı tarafından yapılması; geçmişte asteğmen, albay rütbelerindeki subaylar ile astsubayların kuvvet komutanlıklarınca yapılan rütbe terfilerinin de ilgisine göre İçişleri Bakanlığı veya MSB’nin onayıyla yapılması hüküm altına alındı. Böylece hem kuvvet komutanlıklarının atama yetkisi alındı hem de Genelkurmay Başkanlığı tümüyle devre dışı bırakıldı (KHK 681 md. 17).

926 sayılı kanunun eski metninde “General ve amirallerin atanmaları, kuvvet komutanlarının lüzum görmesi ve Genelkurmay Başkanının teklifi üzerine Milli Savunma Bakanının inhası ve Başbakanın imzası ve Cumhurbaşkanının onayı” ile olurken, yapılan değişiklikle albaylıktan tuğgeneral/tuğamiral rütbelerine terfiler ile general ve amirallikte bir üst rütbeye terfiler Milli Savunma Bakanı (Jandarma ve Sahil Güvenlik subayları için İçişleri Bakanı) ile Başbakanın imzalayacağı ve Cumhurbaşkanının onaylayacağı kararname ile yapılır dendi (KHK 681 md.17).

Yine 926 sayılı kanunda önceden TSK’daki general ve amiral kadroları GB tarafından saptanırken kanunda yapılan değişiklikle bu kadroların artık GB’nin görüşü alınarak MSB tarafından belirleneceği düzenlemesi getirildi (KHK 681 md. 21).

926 sayılı kanunda Kuvvet Komutanlığına atanan orgeneral-oramirallerin 2 yıl bu görevde kalabilme süreleri, Genelkurmay Başkanının teklifi, Milli Savunma Bakanının inhası, Başbakanın imzalayacağı ve Cumhurbaşkanının onaylayacağı kararname ile birer yıllık sürelerle yaş haddine kadar uzatılabiliyordu. Değişiklikle “Genelkurmay Başkanının teklifi” ibaresi çıkarılarak GB kuvvet komutanlarının görev süresinin uzatılmasında devre dışı bırakıldı (KHK 681 md. 21).

Kanunda yapılan bir değişiklik ile muvazzaf astsubay olabilmek için hangi fakülte, yüksekokul ve meslek yüksekokullarından mezuniyetin geçerli olacağını daha önce GB belirlerken artık MSB belirleyecektir (KHK 669 md. 28).

703 sayılı KHK ile 926 sayılı TSK Personel Kanunu’nun ilgili maddelerinde yapılan değişikliklerle Bakanlar Kurulu ve Bakanlıklara verilmiş çeşitli görev ve yetkiler Cumhurbaşkanlığına devredildi.

1.2
Genelkurmay Başkanlığı