926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nda değişiklikler

TSK Personel Kanunu’ndaki değişikliklerin merkezinde 15 Temmuz darbe girişiminin ordu içerisinde yaratmış olduğu devasa sarsıntının ortaya çıkardığı acil ihtiyaçlara (ihraçlarla eksilen kadroların doldurulması, ordunun zayıflayan askeri kabiliyetlerinin, kendine güveninin yeniden kazandırılması vb.) çözüm getirme çabası ve sivil-asker ilişkilerinin yeniden düzenlenmesi için bir kurumsal yeniden yapılanma girişimi vardır.

Kanunda yapılan değişiklikle YAŞ Başkanı tarafından bir üst rütbede hizmetine ihtiyaç duyulanlar da artık rütbe bekleme süresine bakılmaksızın ve sicil şartı aranmaksızın YAŞ değerlendirmesine alınacaklardır (KHK 668 md.4). Böylece, kadro eksikliğini gidermek için rütbe yükseltmelerinde bir esneklik sağlandı.

Askeri öğrencilerle ilgili kapsamlı bir düzenlemeye gidildi. Çeşitli askeri okullarda öğrenimini sürdüren öğrenciler personel kanunu kapsamından ve kanunun amaç bölümünden çıkarıldı (KHK 669 md. 21-22). Böylece bu kanunun sadece subay ve astsubayları bağlaması sağlandı. “Uygulama isteme hakkı” başlığı altında askeri öğrencilerin bu kanuna istinaden çıkarılan tüzük ve yönetmeliklerin kendilerine uygulanmasını isteme hakkı da ilga edildi (KHK 669 md. 23). Kanun tüzük ve yönetmeliklerdeki haller dışında subay, astsubaylığa ve askeri öğrenciliğe son verilememeye dair maddeden, emekliliğe dair maddelerden, yönetmelikle neyin düzenleneceğini belirten maddeden, askeri öğrencilerin giriş şartları, görev ve sorumlulukları vb. tüm konularla ilgili maddeden, son olarak aylıkların ödenme zamanıyla ilgili maddeden askeri öğrenciler çıkarıldı (KHK 669 md. 24-26, 29).

Harp okulları; fakülte ve yüksekokullarda yetiştirme, askeri öğrencilerin özlük ihtiyaçları, askeri öğrencilikten çıkarılma, çıkarılanlar hakkında yapılacak işlem, askeri öğrencilerin istifa hakları ile askeri öğrencilerin harçlıklarını düzenleyen maddeler Personel Kanunu’ndan kaldırıldı. Aynı kanunda yurtdışı izinlerinin düzenlenmesi ve ödülleri tanzim eden maddelerden askeri öğrenciler çıkarıldı (KHK 669 md. 32).

Asteğmen-albay rütbeleri arasındaki subaylar ile astsubayların atanmaları daha önce “Kuvvet Komutanlıklarınca” yapılırken şimdi “Kuvvet Komutanlıklarının teklifi, Milli Savunma Bakanının onayı ile,” yapılır hale getirildi (KHK 669 md. 30).

Sahil Güvenlik ve Jandarma Akademisinin kurulmasıyla ilintili olarak; ilk atanmada aylığa hak kazanmayı düzenleyen maddede yer alan “Ancak, TSK’ya bağlı okullardan mezun olanlardan yeni görev yerlerine ataması yapılan subay ve astsubayların” cümlesindeki TSK’ya bağlı ibaresi yerine “Askeri” ibaresi getirildi (KHK 669 md. 31).

İhraçlar neticesinde hava kuvvetlerinde yaşanan pilot eksikliğini giderebilmek adına dışarıdan pilot temin edilebilmesi için de bazı düzenlemeler yapıldı. TSK Personel Kanunu’na eklenen bir madde ve yapılan düzenleme ile ticari pilot lisansı veya havayolu nakliye pilotu lisansı bulunanlar öncelikli olmak üzere en az dört yıl süreli mühendislik eğitimi veren fakülte veya yüksekokullardan mezun olan kadın veya erkeklerden muvazzaf subay olmak için başvuranların; otuziki yaşını bitirmemiş olma, yedek subay olma koşullarını taşıma ve sınavlarda başarılı olmak şartıyla muvazzaf subaylığa nasbedilebilmeleri sağlandı. (KHK 671 md. 3, KHK 676 md. 55) Bu kişilerin askeri pilotaj eğitiminde (pilot adaylarına verilen uçuş eğitimi) başarısız olmaları halinde TSK’nın ihtiyaç duyacağı başka bir sınıfta istihdam edilebilmelerinin de önü açıldı (KHK 671 md. 3).

Ayrıca herhangi bir nedenle TSK’dan ayrılan veya ilişiği kesilen pilot subaylar ile ticari pilot lisansı ya da havayolu nakliye pilotu lisansına sahip en az 1000 saat uçuşu bulunan diğer sınıflardaki subaylardan istekliler, uçuş için gerekli şartları sağlamaları ve başvurularının uygun görülmesi halinde ilgili kuvvet komutanının teklifi ve Milli Savunma Bakanının onayı ile 31/12/2020 tarihine (KHK 690 ile daha önce temdit edilen son başvuru tarihi KHK 696 m. 23 ile yeniden uzatıldı) kadar yeniden subay naspedilerek TSK’da pilot olarak görevlendirilebileceklerdir. Bunlar 2629 sayılı Uçuş, Paraşüt, Denizaltı, Dalgıç ve Kurbağa Adam Hizmetleri Tazminat Kanunu kapsamında pilot kabul edilecektir. Bunların dışarıda geçirdikleri süreler rütbe bekleme süresinden, dışarıda geçirdikleri uçuş süreleri, belgelendirmeleri kaydıyla ayrıca uçuş hizmet süresinden sayılacaktır. Bunların TSK’da göreve tekrar başladıklarında bir defaya mahsus olmak üzere yine aynı kanunda belirtilen rütbe terfi şartları ve esasları aranmaksızın emsallerinin bulundukları rütbelere terfi işlemleri derhal yapılarak nasıpları emsalleri tarihine götürülecektir (KHK 671 md. 6; KHK 676 md. 56).

Ayrıca herhangi bir nedenle uçuştan ayrılan subayların, bir yıl içinde başvuruda bulunmaları ve uçuş için gerekli şartları sağlamaları kaydıyla ilgili Kuvvet Komutanlığınca yeniden pilotaj eğitimine alınabilmesinin de önü açıldı. Pilotaj eğitiminde başarılı olanların yükümlülük süresi, bu eğitime başlama tarihinden itibaren onbeş yıl olacaktır. Pilotaj eğitiminde başarısız olanların bu eğitimde geçirdikleri süre ise yükümlülük süresine dahil edildi. (KHK 671 md.6)Pilotaj eğitimini bitirenlerin yükümlülükleri eskiden eğitimde geçen sürenin üç katı kadar uzatılırken, yapılan değişiklikle bu süre sekiz yıl olarak belirlenmiştir (KHK 671 md. 4).

Yine Hava Kuvvetlerindeki pilot açığını kapatmak üzere ihtiyat pilotu adıyla yeni bir düzenleme yapıldı. Böylece TSK Personel Kanunu’na eklenen bir madde ile kriz veya harekat kaynaklı ihtiyaç durumlarında kuvvet komutanlıklarının pilot ihtiyacının muvazzaf personel dışında harbe hazır pilotlarla karşılanabilmesi maksadıyla bu komutanlıklar bünyesinde pilot olarak hizmet vermiş ve kendi istekleriyle ayrılmış olanların zorunlu olarak yedek pilot olmasının önü açıldı. Söz konusu pilotların uçuculuk niteliklerini haiz olmak kaydıyla ilgili Kuvvet Komutanlığının teklifi ve MSB’nin onayı ile ihtiyat pilot olarak görevlendirilebilmesi bu değişiklikle sağlandı. Düzenlemeyle ihtiyat pilotlara, belirli aralıklarla belirlenecek hava araçlarında ve bölgelerde görev uçuşu yaptırılacak ve bu süre içinde ihtiyaca göre tazeleme ve harbe hazırlığın devamı eğitimi verilecektir (KHK 678 md. 16).

Yedek subay okulu öğrencilerine, astsubay nasbedilmek üzere temel askerlik eğitimine alınanlara, subay nasbedilmek üzere temel askerlik eğitimine alınanlara ödenecek harçlıklara dair kanunda düzenleme yapıldı (KHK 671 md. 5).

Kanuna eklenen madde ile “yürürlüğe girdiği tarihte yedinci hizmet yılını tamamlamış ve onuncu hizmet yılını bitirmemiş olan astsubaylara, 109. maddedeki diğer şartları taşımaları kaydıyla bu maddenin yayımı tarihinden sonra yapılacak ilk astsubaylıktan subaylığa geçiş sınavına müracaat hakkı verilir” hükmü getirildi (KHK 676 md. 57). Daha sonra kanuna eklenen madde ile şartlar daha da kolaylaştırıldı ve dördüncü hizmet yılını bitirmek geçiş sınavına başvurabilmek için yeterli sayıldı (KHK 694 md. 37). Bu düzenleme, darbe girişimi sonrası yaşanan subay ihraçları dolayısıyla yaşanan subay ihtiyacı nedeniyle konulmuştur.

Kanunda fakülte veya yüksekokul mezunlarının muvazzaf subay olarak alımını düzenleyen ilgili maddede değişiklik yapılarak “Doğrudan Özel Kuvvetler Komutanlığı emrinde görev yapmak üzere subay nasbedilecek olanların yaş ve diğer giriş şartları Genelkurmay Başkanlığının görüşü alınarak Millî Savunma Bakanlığınca belirlenir” hükmü getirildi. Bu diğer sınıflardan farklı bir uygulamadır. Örneğin 4 yıllık fakülte ya da yüksekokullardan mezun olup dışarıdan muvazzaf subaylığa başvuranlarda 27 yaş, lisansüstü bitirenlerde 32 yaş aranmaktadır. Ayrıca doğrudan Özel Kuvvetler Komutanlığı emrinde görev yapmak üzere subay alınanların deneme süresi iki yıl olarak (diğer sınıflarda bir sene) belirlendi (KHK 678 md. 13).

Dahası doğrudan Özel Kuvvetler Komutanlığında görev yapmak üzere subay nasbedilenlerin sınıflarına bakılmaksızın ÖKK eğitimine tabi tutulacakları, sağlık nedenleri haricinde başarısız olanların TSK ile bağının kesileceği, aldıkları aylıklar dışında devletin yaptığı masrafların faiziyle tahsil edileceği, sağlık nedeniyle başarı gösteremeyenlerin bir sonraki dönem eğitimine kalacağı yine başarı gösteremezlerse kuvvet komutanlıklarınca sınıf ve rütbelerine uygun görevlere atanacakları ÖKK’dan başka yere atananların atandıkları sınıfın eğitimine tabi tutulacakları öngörüldü (KHK 678 md. 14). Doğrudan ÖKK’da görev yapmak üzere nasbedilen astsubaylara ilişkin de benzer hükümler getirildi. (KHK 696 m.21).

ÖKK’da astsubay olarak nasbedileceklerin iki yıl deneme süresine tabi tutulacakları (diğer sınıflarda bir yıl); adayların yaş ve giriş şartlarının GB’nin görüşü alınarak MSB tarafından belirleneceği de hüküm altına alındı (KHK 678 md. 15).

Kanunun “tarifler” başlığı altında yer alan “Kuvvet Harp Akademileri” ibaresi, “Milli Savunma Üniversitesi Enstitüleri” olarak değiştirildi. Bu, darbe girişimi sonrası Mili Savunma Enstitülerinin kurulmasıyla ilgili bir değişiklik olarak okunmalıdır (KHK 681 md. 12).

926 sayılı kanunun “kaynak ve yetiştirme” başlığı altında “Milli Savunma Bakanlığı nam ve hesabına eğitim göreceklerin lisans ve lisansüstü eğitime gönderilmeleri ile askeri eğitimleri ve bu eğitimleri sırasında yapılacaklara ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.” denmektedir. Değiştirilen eski metinde ise “Silahlı Kuvvetler namına okumak isteyen öğrenciler” ibaresi vardı. Askeri eğitimin MSB’nin kontrolüne alınmasıyla ilişkili bir ibare olarak değerlendirilebilir (KHK 681 md. 13).

Kanunun 14. maddesinde yer alan “Genelkurmay Başkanlığınca gösterilecek lüzuma göre TSK tarafından” ibaresi yürürlükten kaldırıldı; böylece “fakülte ve yüksek okullarda yetiştirme” başlığı altındaki ilgili maddedeki değişiklikle subaylığa nasbedilmede GB’nin lüzumlu görme yetkisi kalktı (KHK 681 md. 14). Dışarıdan subaylığa geçirilecek en az dört yıl süreli fakülte ve yüksekokulları bitirenlere ilişkin bu düzenlemede – KHK/678’deki düzenlemeyle – doğrudan ÖKK’ya subay nasbedileceklerin GB’nin görüşü alınmakla birlikte Milli Savunma Bakanı tarafından belirleneceği hükme bağlanmıştı. Kanundaki değişiklikle sadece GB’nin tespit ettiği okullardan değil tüm fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokullarından mezun olanların da muvazzaf astsubay olabilmesinin önü açıldı (KHK 681 md. 25).

Eskiden astsubaylığa alınma, ilgili kuvvet komutanı, Jandarma Genel Komutanı, Sahil Güvenlik Komutanının teklifi ve Genelkurmay Başkanının lüzum göstermesi üzerine yapılırken kanunda yapılan değişiklikle bu ifadeler kaldırıldı ve sadece “Milli Savunma Bakanının onayı ile yapılır” ifadesi kaldı. Aynı maddede rütbe terfilerinde de Kuvvet Komutanlığı devre dışı bırakılarak İçişleri Bakanı veya Milli Savunma Bakanı onayı ile yapılır ifadesi kondu (KHK 681 md. 26).

Astsubaylıktan subaylığa geçmek için gerekli başvuru şartlarını karşıladıkları halde harekat görevleri nedeniyle başvuruda bulunamayan veya sınava katılamayanların mazeretini “GB’nin “geçerli mazeret olarak tespit etme” yetkisi kaldırıldı (KHK 681 md. 28).

Kanunda “subayların ve astsubayların yükümlülüğü” başlığı altında yapılan değişiklikle muvazzaf subay ve astsubayların nasbedildikleri tarihten itibaren istifa edemeyecekleri zorunlu hizmet süresi 10’dan 15 yıla çıkarılmıştır. Bu değişiklik muhtemelen darbe girişimi sonrası ihraçlar sonucu yaşanan personel açığı ile ilgilidir (KHK 681 md. 29).

Kanunda “yurtdışı izinleri” başlığı altındaki değişiklikle, daha önce GB’de olan öğrenim ve diğer nedenlerle yurtdışına gidecek TSK personelinde general ve amirallere izin verme yetkisi MSB’ye verildi (KHK 681 md. 38). Eski kanun metninde yabancı bir memlekette veya uluslararası kuruluşlarda görev alacak subay ve astsubaylara GB’nin muvafakati ve Milli Savunma Bakanının (Jandarma Genel Komutanı ve Sahil Güvenlik Komutanı için İçişleri Bakanlığı) onayıyla 5 yıla kadar maaşsız izin verilebileceğine ilişkin hükümdeki “Genelkurmay Başkanlığının muvafakati” ibaresi kaldırıldı, yeni metinde “Genelkurmay Başkanlığının görüşü” olarak yer aldı (KHK 681 md. 44).

926 sayılı kanundaki değişiklikle fakülte veya yüksekokulları kendi hesabına bitiren astsubayların kendi sınıflarında veya öğrenimlerinin ilgilendirdiği ihtiyaç duyulan sınıflarda muvazzaf subaylığa geçmek için müracaat ederek subay olmasının önü kesildi (KHK 690 md. 7).

Kanunda yapılan eklemelerle astsubaylığı nasıp yani astsubay rütbesiyle göreve başlamanın nasıl olacağı düzenlendi (KHK 690 md. 8).

Albaylarla general ve amirallerin terfi işlemlerini düzenleyen maddede “Subay Sicil Yönetmeliğinde gösterilen esaslara göre değerlendirme notu verir” ibaresinde Subay Sicil yerine YAŞ geldi (KHK 691 m 4). Devamında YAŞ’ın terfi işlemlerinde uyacağı esaslar Subay Sicil Yönetmeliğinde gösterilir maddesi kaldırıldı (KHK 691 md. 5).

KHK 696’nın 19-25 maddeleri ile de kanunda düzenlemeler yapılmıştır. Bu kapsamda askeri eğitim, tutuklu ve açığa alınmış subaylar, doğrudan ÖKK’ya nasbedilen astsubaylar, askeri hakim ve savcılar, pilot subayların özlük hakları ile ilgili çeşitli değişiklikler yer almaktadır.

1.7.a
926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nda değişiklikler