Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Çerçevesinde Savunma ve Güvenlik Kurumlarına İlişkin Düzenlemeler

1 nolu Kararname ile daha önce Başbakana bağlı olan Genelkurmay Başkanlığı1 ve MGK Genel Sekreterliği ile daha önce OHAL KHK’larıyla Cumhurbaşkanına bağlanmış olan yeni adlarıyla Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı ve Savunma Sanayi Başkanlığı doğrudan Cumhurbaşkanlığına bağlandı (md. 37). Yine 1 nolu Kararname ile OHAL KHK’larıyla yapılan düzenlemeler tekrar edilerek, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlıklarının Milli Savunma Bakanına bağlı olduğu, Cumhurbaşkanının gerekli gördüğünde Kuvvet Komutanları ile bağlılarından doğrudan bilgi alıp, bunlara doğrudan emir verebileceği, verilen emirin herhangi bir makamdan onay almaksızın derhal yerine getirileceği düzenlendi (md. 338). Fakat daha sonra 4 nolu Kararnamenin 799-i) maddesi 1 nolu Kararnamenin Milli Savunma Bakanlığıyla ilgili 338. maddesinde değişiklik yaparak sadece kuvvet komutanlıklarını değil Genelkurmay Başkanlığını da Milli Savunma Bakanına bağladı. Yine aynı maddeyle, Cumhurbaşkanının gerekli gördüğünde Genelkurmay Başkanından da doğrudan bilgi alıp doğrudan emir verebileceği, verilen emirin herhangi bir makamdan onay almaksızın derhal yerine getirileceği düzenlendi. Genelkurmay Başkanının ve Kuvvet Komutanlarının Milli Savunma Bakanına ayrı ayrı bağlı ve sorumlu olduğu, Genelkurmay Başkanının Cumhurbaşkanı namına Silahlı Kuvvetlerin komutanı olduğu ve savaşta Başkomutanlık görevlerini Cumhurbaşkanı namına yerine getireceği belirtildi.

3 nolu Kararname TSK personeline yönelik terfi ve atamalara dair yeni düzenlemeler getirmesi sebebiyle ayrıca önemlidir. Bu kararnameye göre, MİT Başkanı, Başkan Yardımcıları ve MİT Başkanlığı Başkanları; MGK Genel Sekreteri ve Genel Sekreter Yardımcıları, Savunma Sanayii Başkanı ve Başkan Yarımcıları Cumhurbaşkanı kararıyla atanırlar (md. 2), görev süreleri atandıkları tarihte görevde bulunan Cumhurbaşkanının görev süresini geçemez ve görev süreleri sona ermeden de Cumhurbaşkanınca görevlerinden alınabilirler (md. 4).

Buna göre, albaylıktan tuğgeneral/tuğamiral rütbelerine terfiler ve general ve amirallikte bir üst rütbeye terfi ve atamalar Cumhurbaşkanının yetkisine verilmiştir. Bu yetki daha önce OHAL KHK’sıyla Milli Savunma Bakanı, Başbakan ve Cumhurbaşkanı arasında paylaştırılmıştı. Kuvvet Komutanlarının görev süresi 2 yılla sınırlanmış birer yıllık sürelerle yaş haddine kadar uzatılabileceği belirlenmiştir. Genelkurmay Başkanının orgeneral-oramiraller arasından atanacağı, görev süresinin 4 yıl olacağı düzenlenmiştir (md. 9). İçişleri Bakanlığına bağlı JGK ve SGK’ya dair yeni düzenlemelere göre ise Jandarma Genel Komutanı generaller, Sahil Güvenlik Komutanı amiraller arasından Cumhurbaşkanınca atanacaktır. Bu yetki daha önce OHAL KHK’sıyla müşterek kararnameyle kullanılır denmişti. Her iki kurumda albaylıktan tuğgeneral/tuğamiral rütbelerine terfiler ve general ve amirallikte bir üst rütbeye terfi ve atamalar Cumhurbaşkanının onayı ile yapılacaktır. Jandarma Genel Komutanı Yardımcıları, Bölge Jandarma Komutanları ve İl Jandarma Komutanları, Sahil Güvenlik Komutan Yardımcıları ve Bölge Komutanları da Cumhurbaşkanının onayı ile atanacak (md. 11).

6 nolu Kararname ile Cumhurbaşkanına bağlı Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliğinin Teşkilat ve Görev Yapısı düzenlenmiştir. Söz konusu düzenlemeler MGK’nın iki ayda bir toplanacağı, gerektiğinde Cumhurbaşkanının çağrısıyla da toplanabileceği, Kurula Cumhurbaşkanının başkanlık edeceği, gündemin de Cumhurbaşkanı tarafından belirleneceği, tutanak ve görüşmelerin eskiden olduğu gibi gizliliği ancak Kurul kararıyla açıklanabileceği gibi hususları içermektedir. Bu düzenleme, Genel Sekreterin görevinin “Cumhurbaşkanının emir ve yönlendirmeleri” doğrultusunda salt idari olduğu ve Genel Sekreterliğin hizmet birimlerinin neler olduğu belirlenmiştir.

7 nolu Kararname ise Savunma Sanayii Başkanlığı üzerinedir. Daha önce OHAL KHK’sıyla Cumhurbaşkanına bağlanan Savunma Sanayii Müsteşarlığı 1 nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile isim değiştirerek Savunma Sanayii Başkanlığı olarak Cumhurbaşkanına bağlı kurum ve kuruluşlar arasında sayılmış (md. 347), 7 nolu Kararname’yle de “Cumhurbaşkanına bağlı ve tüzel kişiliği haiz Savunma Sanayii Başkanlığı kurulmuştur” (md. 3). Söz konusu kararnamede kuruma ait şu temel düzenlemeler yer almaktadır. Savunma Sanayii İcra Komitesi, Cumhurbaşkanının başkanlığında Cumhurbaşkanının görevlendireceği Cumhurbaşkanı Yardımcısı, İçişleri ve Milli Savunma Bakanları, Genelkurmay Başkanı ve Savunma Sanayii Başkanından oluşmaktadır. Komite Cumhurbaşkanının daveti üzerine toplanır (md.5).

8 nolu Kararname Yüksek Askeri Şura’nın kuruluş ve görevlerine dairdir. Daha önce OHAL KHK’larıyla YAŞ’ın üye yapısı değiştirilmiş, Genelkurmay Başkanı ve Kuvvet Komutanları dışındaki asker üyeler çıkarılarak ve Adalet, Dışişleri ve İçişleri Bakanları eklenerek sivillere ağırlık verilmişti. Yine OHAL KHK’sıyla yılda iki kere değil bir kere toplanacağı hükme bağlanmıştı. Bunlara ek olarak da Genelkurmay Başkanının yetkileri sınırlanmış ve Genelkurmay İkinci Başkanının Genel Sekreter olmasına son verilmişti. Çıkarılan 703 sayılı son KHK ile ise 1612 sayılı Yüksek Askeri Şuranın Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun ilga edilmiş, ancak kanunun hükümlerinin yeni Cumhurbaşkanlığı kararnamesi yürürlüğe girene kadar uygulanacağı kararlaştırılmıştı. 8 nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile üye yapısında değişiklik yapıldı; Başbakan çıkarıldı, Başbakan Yardımcıları yerine Cumhurbaşkanı Yardımcıları ile Milli Eğitim Bakanı ve Hazine ve Maliye Bakanı olmak üzere yeni sivil üyeler eklendi. Cumhurbaşkanının gerekli gördüğü hallerde YAŞ toplantılarına katılıp başkanlık edeceği, kendisi katılmadığı zaman ise görevlendireceği bir Cumhurbaşkanı Yardımcısının başkanlık edeceği hükme bağlandı (md. 2). Yılda en az bir kere toplanması hükmü tekrar edildi ve Cumhurbaşkanının gerekli gördüğünde toplantıya çağırabileceği eklendi (md. 4). YAŞ’ın görevleri ise: askeri stratejik konseptin tespiti ve yeniden gözden geçirilmesi; Silahlı Kuvvetlerle ilgili mevzuat taslakları; Cumhurbaşkanının gerekli gördüğü hallerde Silahlı Kuvvetlerle ilgili diğer konular hakkında görüş bildirmek ile sınırlandırıldı (md. 3). YAŞ toplantılarının gizli yapılacağı ve görüşmelerin ve alınan kararların açıklanmasının ve yayınlanmasının yasak olduğu ancak YAŞ kararıyla müsaade edilen konuların MSB tarafından yayınlanabileceği de hüküm altına alındı (md. 8).

1. 703 sayılı KHK’nın ilgili maddesi ile 1324 sayılı Genelkurmay Başkanının Görev ve Yetkilerine Ait Kanun ilga edilmişti.

10.b
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Çerçevesinde Savunma ve Güvenlik Kurumlarına İlişkin Düzenlemeler