OHAL Tedbirlerine Karşı Dava Yolunun Kapatılması

OHAL tedbirlerine ilişkin hak arama özgürlüğünü etkileyen en önemli düzenleme, 685 sayılı KHK ile Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu ismiyle ad hoc bir inceleme komisyonu kurulması oldu. OHAL kapsamında alınan tedbirlere karşı Danıştay’da ve idare mahkemelerinde açılan davalar, bu tedbirleri içeren KHK’ların her ne kadar yürütme organı tarafından yapılmış olsalar da, yasa işlevi taşıması nedeniyle idari yargıya konu olamayacağı gerekçesiyle reddedilmişti. Anayasa Mahkemesi ve AİHM de, OHAL tedbirlerini konu alan başvuruları, etkili iç hukuk yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemez bulmuştu.

685 sayılı KHK, doğrudan doğruya OHAL KHK’larıyla getirilen, kamu görevinden ihraç, öğrencilikle ilişik kesme, kurum ve kuruluşların kapatılması ve gerçek ve tüzel kişilerin hukuki statülerine yönelik tedbirlere karşı başvuruları değerlendirmek üzere, 7 kişiden oluşan bir inceleme komisyonu kurdu. Komisyonun oluşumu, üyelerin görev, yetki ve sorumlulukları ile Komisyon’a başvuru usulünü düzenleyen KHK, Komisyon kararlarına karşı yargı denetiminin esaslarını da belirledi. Komisyon, kişi veya kuruma, kendisi aleyhine suçlamaların esasını öğrenme, delilleri inceleme, iddialara karşı sözlü savunma yapma, delil ve tanık sunma imkânı vermeksizin dosya üzerinden inceleme yaparak kararını verecektir. Başvurusu kabul edilenler, daha önce istihdam edildikleri kurumlar dışındaki kamu kurumlarına atanacaktır.

Red kararlarına karşı ise, Hâkimler Yüksek Kurulu’nun belirleyeceği Ankara idare mahkemelerinde iptal davası açılabilecektir. 690 sayılı KHK ile, ihraç edilenlerin açacağı davalarda Başbakanlığa husumet yöneltemeyeceği; ilgilinin en son görev yaptığı kurum veya kuruluş aleyhine dava açabileceği düzenlendi. KHK’nın 55. maddesiyle 685 sayılı KHK’ya eklenen Ek 1. maddede Komisyon kararlarına karşı açılacak davalarda kimin hangi kuruma karşı husumet yönelteceği tek tek düzenlendi. Böylece ihraç işlemini tesis eden esas idarenin sorumluluğuna gitmek mümkün olmayacaktır. Yine 690 sayılı KHK ile bugüne dek OHAL tedbirleriyle ilgili idari yargıda açılan tüm davaların ve dosyaların Komisyona gönderilmesine karar verildi. 694 sayılı KHK ise, 197-201. maddeleriyle, Komisyon üyeleri hakkında soruşturma açılmasını Başbakanın iznine bağladı; üyelerinin görev sürelerinin emeklilik ve yükselmelerine etkilerini düzenledi ve yükseköğretim kurumlarından çıkarılan öğretim elemanlarının başvurularının Komisyon tarafından kabul edilmesi durumunda, bu kişilerin atamalarının, İstanbul, Ankara ve İzmir illeri dışında ve 2006’dan sonra kurulan üniversitelere öncelik verilerek yapılacağını düzenledi.

Komisyonun bağımsızlık ve tarafsızlık ilkesi ile adil yargılanma hakkı güvencelerine uygunluğu ve ihlalleri telafi etmek bakımından etkililiği konusunda pek çok tereddüt ve eleştiri dile getirildi. 17 Temmuz 2017 tarihinde başvuru almaya başlayan Komisyon’a 9.11.2018 itibariyle 125.000 başvuru yapıldı. Komisyon 42.000 başvuruyu incelediğini; bunlardan 3.000’i hakkında kabul, 39.000’i hakkında ret kararı verdiğini açıkladı. Komisyon önünde halen incelenmeyi bekleyen 83.000 başvuru bulunuyor.

2.6.c
OHAL Tedbirlerine Karşı Dava Yolunun Kapatılması