Hâkimler ve Savcıların Soruşturulma ve Kovuşturulma Usulüne İlişkin Değişiklikler

680 ve 690 sayılı KHK’lar ile hâkimlerin ve savcıların soruşturma ve kovuşturma usullerinde değişikliğe gidildi. 680 sayılı KHK’nın 1. maddesiyle Askeri Hâkimler Kanunu’nun 28. maddesinde yapılan değişiklikle, askeri hâkimlerin genel yargıya tâbi şahsi suçları hakkında soruşturma ve kovuşturma yapma yetkisi,“askeri hâkimin görev yaptığı yerin bağlı olduğu bölge adliye mahkemesinin bulunduğu yerdeki il Cumhuriyet başsavcılığı ile aynı yer ağır ceza mahkemesi”ne verildi (Askeri Hâkimler Kanunu daha sonra, 694 sayılı KHK ile tümüyle yürürlükten kaldırıldı). Aynı KHK’nın 7. maddesiyle Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nda da, hâkim ve savcıların kişisel suçları hakkındaki soruşturma ve kovuşturma yapma yetkisi aynı şekilde düzenlendi. KHK’dan önce ise, hâkim ve savcıların kişisel suçları hakkında soruşturma ve kovuşturma yetkisi,“ilgilinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesine en yakın ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcısına ve son soruşturma o yer ağır ceza mahkemesine” aitti. (Değişiklikle ilgili basında çıkan bir yorum)

680 sayılı KHK’nın 100. maddesi ise, Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) üyelerinin adli suçlarıyla ilgili soruşturma ve kovuşturma usulünü yeniden düzenledi. Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu’nun 38. maddesi KHK ile değişik 8. fıkrasına göre, HSK üyelerinin görevle ilgili suçlarını yargılama yetkisi Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesi’ne, kişisel suçlarda ise Yargıtay ilgili ceza dairesine verildi. Fıkranın önceki halinde ise, üyelerin görevle ilgili suçları ile kişisel suçları arasında bir ayrıma gidilmemiş ve genel olarak incelemeye yetkili merci Yargıtay görevli ceza dairesi olarak belirlenmişti. HSK üyelerinin ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçüstü hâllerinde ise davaya, görevle ilgili suçlarda Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesi’nin, kişisel suçlarda yine Yargıtay ilgili ceza dairesinin bakacağı düzenlendi.

680 sayılı KHK’nın 4. ve 5. maddesi de Yargıtay Kanunu’nda değişiklik yaparak, Yargıtay Birinci Başkanı, birinci başkanvekilleri, daire başkanları, üyeleri, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcı Vekilinin kişisel suçlarından dolayı açılacak davalara bakma yetkisini Yargıtay Ceza Genel Kurulundan alarak, Yargıtay ilgili ceza dairesine verdi. KHK’nın 15. maddesi ise, Anayasa Mahkemesi üyeleri hakkında aynı düzenlemeyi yaptı ve üyelerin kişisel suçlarla ilgili davalarını inceleme yetkisini Yargıtay ilgili ceza dairesine tevdi etti.

690 sayılı KHK ise, Adli Yargı ilk derece mahkemeleri ile bölge adliye mahkemeleri ve idare ve vergi mahkemeleri ile bölge idare mahkemeleri üyelerinin soruşturma ve kovuşturma usulünü yeniden düzenledi. Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un 47. maddesine yapılan eklemeyle, bölge adliye mahkemesi başkanı, daire başkanları, üyeleri, Cumhuriyet başsavcısı ve Cumhuriyet savcılarının görevden doğan veya görev sırasında işlenen suçları ile şahsî suçlarından dolayı haklarında açılan soruşturmalarda karar vermeye yetkili merciler düzenlendi.* Bölge idare mahkemelerinde görev yapan başkan, daire başkanı ve üyeler hakkındaki soruşturmaların da aynı usulle yürütüleceği hükme bağlandı.**

*Bkz. (Ek fıkra: 17/4/2017-KHK-690 md. 3) Soruşturma aşamasında hâkim kararı gerektiren işlemlere dair Cumhuriyet başsavcılığının talepleri ile kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlara yapılan itirazlar hakkında, soruşturma konusu suçların en ağırına bakmakla görevli bölge adliye mahkemesi ceza dairesini numara itibarıyla izleyen ceza dairesi başkanı tarafından karar verilir. Suçun son numaralı ceza dairesinin görevine girmesi halinde talebi inceleme yetkisi birinci ceza dairesi başkanına aittir. Hâkim kararı gerektiren işlemlerde başkanın verdiği kararlara karşı yapılan itirazı, numara itibarıyla izleyen ceza dairesi başkanı inceler. Son numaralı daire başkanının kararı, birinci ceza dairesi başkanı tarafından incelenir. (Ek fıkra: 17/4/2017-KHK-690 md. 3)

**Bkz. Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun md. 3/I (Ek: 17/4/2017-KHK-690 md. 1): Bölge idare mahkemelerinde görev yapan başkan, daire başkanı ve üyelerin görevden doğan veya görev sırasında işlenen suçları ve şahsi suçlarıyla ilgili soruşturma ve kovuşturmalar, 26/9/2004 tarihli ve 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanunun 47 nci maddesi hükümleri uyarınca yürütülür. Ancak, anılan maddede yer alan en yakın bölge adliye mahkemesi ibaresinden, görev yapılan bölge idare mahkemesinin bulunduğu ilin bağlı olduğu bölge adliye mahkemesi anlaşılır.

2.7.b
Hâkimler ve Savcıların Soruşturulma ve Kovuşturulma Usulüne İlişkin Değişiklikler