Vali, Kaymakam ve Milletvekillerinin Soruşturulma ve Kovuşturulma Usulüne İlişkin Değişiklikler

680 ve 694 sayılı KHK’lar, Ceza Muhakemeleri Kanunu’nda yer verilen Cumhuriyet savcısının görev ve yetkileri başlıklı 161. maddeyi yeniden düzenledi. Önce 680 sayılı KHK’nın 9. maddesi, vali ve kaymakamların kişisel suçları hakkında soruşturma ve kovuşturma yapma yetkisini, ilgilinin görev yaptığı yerin bağlı olduğu bölge adliye mahkemesinin bulunduğu yerdeki il Cumhuriyet başsavcılığı ve aynı yer ağır ceza mahkemesine verdi.

Esas olarak ise 694 sayılı KHK’nın 146. maddesi, CMK madde 161’e bir fıkra ekleyerek, milletvekilleri hakkında soruşturma ve kovuşturma yetkisine köklü bir değişiklik getirdi. Buna göre, seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen milletvekili hakkında soruşturma ve kovuşturma yapma yetkisi, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı ve bu yer ağır ceza mahkemesine ait olacaktır. Başsavcılık, suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısından soruşturmanın kısmen veya tamamen yapılmasını isteyebilecektir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde suçun işlendiği yer Cumhuriyet savcısı zorunlu olan delilleri toplayacak ve gerekmesi hâlinde alınacak kararlar bakımından bulunduğu yer sulh ceza hâkimliğinden talepte bulunacaktır.

Bu düzenlemeyle, milletvekilleri hakkındaki yargılamalar bakımından merkezi bir yetki belirlenerek, Anayasa’nın 37. maddesinde güvenceye alınan kanuni hâkim ilkesi çiğnendi. Olağan rejime göre milletvekillerinin, suçun işlendiği yer mahkemesince yargılanması gerekirken bu yetki Ankara mahkemelerine devredilmektedir. Öte yandan değişiklikle, delilleri toplayacak ve bu delilleri değerlendirerek kamu davası açılıp açılmaması gerektiğine karar verecek merciler ayrıştırılarak, soruşturmanın sağlıklı bir biçimde yürütülmesi de tehlikeye atılmaktadır.

694 sayılı KHK ayrıca CMK’ya eklediği geçici maddeyle, maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar milletvekilleri hakkında açılmış olan davalarda mahkemelerin yetkisizlik ve görevsizlik kararı veremeyeceğine; savcılıkların ise bu tarihe kadar açılmış olan soruşturmalarda yetkisizlik kararı veremeyeceğine hükmetti. Diğer bir deyişle KHK ile birlikte, hâlihazırda milletvekilleri hakkında açılmış olan davalarda, yargılama bitene kadar mevcut mahkemelerde kovuşturmaya devam olunması zorunlu kılındı. Böylece, muhalefet milletvekilleri hakkında açılmış davaları bir an önce karara bağlamak amacıyla olağan yargı işleyişindeki görev ve yetki kuralları tümüyle askıya alınmış oldu.

2.7.c
Vali, Kaymakam ve Milletvekillerinin Soruşturulma ve Kovuşturulma Usulüne İlişkin Değişiklikler